معنای پنهان اینترنت رایگان ونزوئلا
فقر دیجیتال معنایی فراتر از فقدان اتصال اینترنتی ساده دارد. بر اساس گزارشهای بینالمللی، بیش از یک میلیارد نفر در سراسر جهان در «فقر اینترنتی» زندگی میکنند، یعنی حتی هزینه حداقل پهنای باند موبایل برایشان قابل پرداخت نیست و کیفیت سرویسشان بسیار پایین است. علاوه بر این، حدود ۲.۶ تا ۲.۹میلیارد نفر، یعنی نزدیک به یکسوم جمعیت جهان، اصلا به اینترنت دسترسی موثر ندارند.
این آمار نهفقط یک نابرابری تکنیکی است، بلکه بازتاب عدم بهرهگیری از فرصتهای اقتصادی است. آمارها نشان میدهد که در کشورهای در حال توسعه، افزایش ۱۰ درصدی نفوذ اینترنت همراه با رشد حدود ۱.۵ درصدی تولید ناخالص داخلی نسبت سرانه همراه است؛ یعنی جهانی که همچنان بخش بزرگی از جمعیتش از اینترنت محروماند، بخش قابلتوجهی از رشد اقتصادی را از دست میدهد.
ارتباط اینترنت با رشد اقتصادی تنها یک همبستگی تصادفی نیست. اقتصاد دیجیتال یعنی سیستمی که در آن کسبوکارها، خدمات، مشاغل و تجارت بهصورت مستقیم به شبکههای ارتباطی و فناوریهای دیجیتال وابستهاند. آمارهای مستقیمی از اثرگذاری اینترنت بر تولید ملی نشان داده شده است. برای مثال، سهم اقتصاد دیجیتال در تولید ناخالص داخلی برخی کشورها سالهاست فراتر از ۲۰ تا ۳۰ درصد قرار گرفته و رشد آن همواره از متوسط رشد اقتصادی فراتر بوده است.
همچنین گزارشها نشان میدهد که تبعات فقر دیجیتال نهتنها در سطح ملی بلکه در مقیاس جهانی قابل مشاهده است. یک تحلیل معتبر برآورد کرده است که اتصال کامل جمعیت جهان به اینترنت میتواند تا سال ۲۰۳۰ حدود ۳.۵ تریلیون دلار به تولید ناخالص داخلی جهانی اضافه کند. رقمی بزرگتر از کل تولید ناخالص داخلی بسیاری از کشورها.
بیدسترسی به اینترنت، بهویژه در بخشهای روستایی و کمدرآمد، به معنای محرومیت از بازار کار آنلاین، آموزش از راه دور، دسترسی به خدمات مالی دیجیتال و حتی عدالت اطلاعاتی است. این محرومیت در دوران همهگیری کرونا نیز بهوضوح خود را نشان داد؛ جایی که میلیونها دانشآموز در کشورهای مختلف به دلیل فقدان اتصال اینترنت از تحصیل عقب ماندند و بخشهای اقتصادی نتوانستند بهطور موثر به فضای دیجیتال منتقل شوند.
از این منظر، اینترنت رایگان استارلینک نه یک راهحل پایدار، بلکه یک پانسمان موقت است. مسکنی که شاید در کوتاهمدت دسترسی را بهبود دهد، اما مساله اصلی یعنی فقدان زیرساخت، مقرونبهصرفهبودن خدمات، و سواد دیجیتال را که بزرگترین موانع توسعه اقتصادی دیجیتال هستند، حل نمیکند.
خطری که باید از آن پرهیز کرد، «قهرمانسازی تکنولوژیک» است؛ یعنی واگذاری مسوولیت تضمین دسترسی به خدمات دیجیتال به شرکتهای بزرگ یا افراد ثروتمند، بهجای سیاستگذاری عمومی و برنامهمحور. این، همان تبدیل شدن اینترنت از حق عمومی به لطف خصوصی است؛ وضعیتی که نهتنها نابرابری دیجیتال را تشدید میکند، بلکه نابرابری اقتصادی را نیز مستحکمتر میسازد.
در نهایت، فقر دیجیتال یک مساله اقتصادی است، نه فقط اجتماعی یا فنی. محرومیت از دسترسی دیجیتال، به معنی محرومیت از فرصتهای اقتصادی، آموزش، سلامت، مشارکت اجتماعی و توانمندسازی است. اگر اینترنت را ابزار آموزش، کار و توسعه بدانیم، محرومسازی از آن چیزی جز بازتولید فقر در شکل دیجیتال نخواهد بود؛ چالشی که برای اقتصادهای امروز به همان اندازه جدی است که بحرانهای بزرگ اقتصادی و توسعهای شناخته شدهاند.
* فعال اقتصادی
