ایران در خط مقدم واکنش به تجاوز آمریکا علیه ونزوئلا؛
دیپلماسی فعال تهران در کاراکاس
درواقع تماسهای دیپلماتیک اخیر وزیر امور خارجه ایران با همتایان خود در برزیل و کوبا، نشانهای از تلاش تهران برای فعالسازی دیپلماسی چندجانبه و همافزایی با کشورهای جنوب جهانی در برابر اقدامات یکجانبه آمریکا تلقی میشود. روز گذشته نیز سفرای چین، روسیه و ایران به رئیسجمهوری موقت ونزوئلا در مراسم سوگند ریاستجمهوری تبریک گفتند. این سه دیپلمات خارجی نخستین افرادی بودند که خانم دلسی رودریگز پس از ادای سوگند با آنها سلام و احوالپرسی کرد. رودریگز پس از مراسم سوگند از حضور سفیران ایران، چین و روسیه قدردانی کرد.
دیپلماسی چندجانبه در برابر یکجانبهگرایی
طی تماس تلفنی سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران و مائورو وییرا، وزیر امور خارجه برزیل، دو طرف بر لزوم همکاری و هماهنگی نزدیک کشورهای درحالتوسعه در مجامع بینالمللی بهمنظور مقابله با یکجانبهگرایی و حمایت از حقوق بینالملل و اصول منشور ملل متحد تاکید کردند. عراقچی با اشاره به حمله نظامی آمریکا به ونزوئلا و ربایش رئیسجمهور این کشور و همسرش، این اقدام را نقض فاحش منشور سازمان ملل و قواعد بنیادین حقوق بینالملل دانست و آن را محکوم کرد.
این تماس تلفنی بین عراقچی و برونو رودریگز، وزیر امور خارجه کوبا، دوشنبهشب انجام شد. در این گفتوگو در مورد ظرفیتهای موجود برای گسترش مناسبات دو کشور در زمینههای مورد علاقه دو طرف و نیز تقویت هماهنگیها در سطح سازمانهای بینالمللی رایزنی و تبادل نظر شد. عراقچی با محکومکردن تجاوز نظامی آمریکا به ونزوئلا، این اقدام را نقض آشکار منشور سازمان ملل و قواعد بنیادین حقوق بینالملل دانست و مسوولیت همه دولتها و سازمان ملل متحد را برای مخالفت قاطع و صریح با این قانونشکنی خطرناک مورد تاکید قرار داد. شنبهشب نیز وزیر امور خارجه ایران و ایوان خیل پینتو، وزیر امور خارجه جمهوری بولیواری ونزوئلا، در یک تماس تلفنی درباره آخرین تحولات متعاقب تجاوز نظامی آمریکا به ونزوئلا گفتوگو کردند.
واکنش در شورای امنیت
در ادامه واکنشهای ایران، امیرسعید ایروانی، نماینده ایران در سازمان ملل، در نشست فوقالعاده شورای امنیت درباره ربایش رئیسجمهور ونزوئلا، گفت که تداوم بیعملی شورای امنیت در برابر تهدیدهای صریح و اعمال تجاوزکارانه آمریکا، ایالات متحده را در تداوم رفتارهای غیرقانونیای که تهدیدی جدی علیه صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی محسوب میشود، وقیحتر ساخته است. به گزارش ایسنا، ایروانی تاکید کرد که جمهوری اسلامی ایران به شدیدترین وجه ممکن، حمله نظامی ایالات متحده آمریکا علیه جمهوری بولیواری ونزوئلا را محکوم میکند. این اقدام غیرقانونی مصداق بارز تروریسم دولتی، نقض آشکار منشور ملل متحد علیالخصوص مواد ۲ بند ۴ و ۲ بند ۷ منشور و نیز قواعد آمره حقوق بینالملل بوده، و در حکم یک فعل متخلفانه بینالمللی و عمل تجاوزکارانه تمامعیار محسوب میشود. چنین تجاوز نظامی علیه یک دولت مستقلِ عضو سازمان ملل متحد، نقض جدی صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی محسوب میشود و پیامدهای گسترده و عمیقی برای کل نظام بینالملل در پی دارد.
به گفته نماینده ایران در سازمان ملل، ربایش رئیسجمهور منتخب مردم و بانوی اول جمهوری بولیواری ونزوئلا توسط آمریکا، نقض فاحش حقوق بینالملل عرفی از جمله اصول مربوط به مصونیت و حرمتِ اشخاصِ اعطاشده به رؤسای دولت و حکومت بر اساس حقوق بینالملل است و تعرضی خطیر به اصل برابری حاکمیتی دولتها محسوب میشود. وی افزود: «جمهوری اسلامی ایران ضمن یادآوری حق ذاتی ونزوئلا در دفاع مشروع، بر مسوولیت حقوقی سازمان ملل متحد، بهویژه شورای امنیت، برای اتخاذ اقدامات عاجل بهمنظور توقف این تجاوز غیرقانونی و تضمین پاسخگویی و مسوولیتپذیری تمامی عاملان آن تاکید میکند. جمهوری اسلامی ایران همچنین مجددا حمایت کامل و قاطع خود را از مردم و دولت قانونی و منتخب جمهوری بولیواری ونزوئلا مورد تاکید قرار میدهد.»
کارشناسان چه میگویند؟
با اشاره به تحولات اخیر ونزوئلا، هادی اعلمی فریمان، کارشناس مسائل آمریکای لاتین، درباره ربایش رئیسجمهور این کشور توسط آمریکاییها و همچنین اظهارات و تهدیدهای اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، علیه کوبا و کلمبیا اظهار کرد: «هشدارهای ترامپ علیه این دو کشور بیش از آنکه واکنشی باشد، جنبه پیشدستانه دارد. درواقع، ترامپ در پی آن است که تمامی کشورهای منطقه، صرفنظر از گرایش سیاسی دولتهایشان، بر اساس منافع و خطمشی ایالات متحده عمل کنند.» وی افزود: «برای ترامپ تفاوتی ندارد که دولتهای حاکم در این کشورها چپگرا باشند یا راستگرا؛ آنچه برای واشنگتن اهمیت دارد، تبعیت کامل حاکمان منطقه از سیاستهای آمریکاست. در کنار این مساله، تسلط بر منابع انرژی منطقه و همچنین دور کردن بازیگران رقیبی چون چین، روسیه و البته ایران از آمریکای لاتین، از اهداف راهبردی آمریکا به شمار میرود.»
عبدالرضا فرجیراد، استاد ژئوپلیتیک دانشگاه، نیز درباره آخرین تحولات ونزوئلا و اهداف آمریکا از تجاوز به این کشور با اشاره به سند امنیت ملی آمریکا که در آن آمده نیمکره غربی آمریکا باید در حوزه نفوذ این کشور باشد، گفت: «ترامپ در این چارچوب دنبال آن است که دکترین مونرو را احیا کند و توییت روز دوشنبه ترامپ درباره انتقادها از حمله به ونزوئلا به دکترین مونرو اشاره کرده است. این رویکرد ترامپ و تیم سیاست خارجیاش نشان میدهد ونزوئلا و برخی کشورهای دیگر که در حوزه نفوذ آمریکا قرار ندارند و تلاش دارند خودشان را از آمریکا جدا کنند باید منتظر اقداماتی باشند.» وی افزود: «ترامپ همچنین در مصاحبهای به رئیسجمهور کلمبیا اشاره کرده است که او هم باید برود؛ چرا که او کارخانه تولید کوکائین دارد و این مواضع نشان میدهد ترامپ برای این منطقه برنامه بلندمدت دارد.»
