جزئیات عملیات فوقسری آمریکا برای شکار رهبر ونزوئلا فاش شد؛
«مادورو» چگونه دستگیر شد؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اتاقی که با پردههای ضخیم پوشانده شده بود در عمارت مارآلاگو، گرد مانیتورهایی که برای تماشای او چیده شده بود و تحولات را زنده تماشا میکرد، نشسته بود. او نظارهگر لحظهای بود که سربازان «نیروی دلتا»ی ارتش آمریکا به خانه نیکولاس مادورو در کاراکاس یورش بردند؛ جایی که رهبر ونزوئلا در کنار همسرش در خواب بود. مادورو درحالیکه تلاش میکرد به سمت اتاق امنِ فولادی خود بگریزد، به سرعت بازداشت و کشانکشان به بیرون برده شد. این لحظه، نقطه اوج دراماتیکِ کمپینی چندماهه بود که هدف نهاییاش برای طراحان آن از مدتها پیش روشن بود: برکناری مادورو از قدرت. ترامپ در روزهای منتهی به کریسمس تمامی تردیدها را کنار گذاشت و چراغ سبز عملیات را صادر کرد.
بیش از یک هفته طول کشید تا وضعیت جوی مساعد شود و شرایط برای این ماموریت بهشدت حفاظتشده فراهم شود. سرانجام در ساعت۱۰:۴۶ شب به وقت شرقی، رئیسجمهور دستور نهایی را صادر کرد. ترامپ خطاب به جمعی از مقامات امنیت ملی که در باشگاه خصوصی و مجلل او در فلوریدای جنوبی گرد آمده بودند، گفت: «موفق باشید و خدا پشت و پناهتان.» بالگردهای آمریکایی خیلی زود در ارتفاع ۱۰۰ پایی بر فراز آبهای تیره دریا به سمت کاراکاس به پرواز درآمدند. ساعاتی بعد، مادورو در بازداشت ایالات متحده بود؛ دستبند زده، با شلوار گرمکن خاکستری و عینکهای مخصوص مسدودکننده دید بر چشم، تصویری که ترامپ شنبه (۱۳دی) در شبکه اجتماعی «تروثسوشیال» منتشر کرد. ترامپ روز شنبه ظاهر شد تا اعلام کند که ایالات متحده اکنون و برای مدتی نامعلوم اداره این کشور را «به دست خواهد گرفت».
سیانان به نقل از منابع مطلع گزارش داد که تدارکات برای یورش از اواسط دسامبر (ماه گذشته میلادی) آغاز شد، اما نطفه این طرح ماهها پیش بسته شده بود. حتی قبل از اولین حمله نظامی آمریکا به یک قایق مشکوک به حمل مواد مخدر از ونزوئلا در اوایل سپتامبر، نقشه برکناری مادورو از قدرت در جریان بود. درحالیکه ایالات متحده آشکارا در حال تقویت داراییهای نظامی خود در کارائیب و انتقال کشتیهای جنگی و تجهیزات به منطقه بود، اقدامات دیگری در خفا و سکوت پیش میرفت. به گفته منابع آگاه، در ماه اوت، سازمان سیا بهصورت مخفیانه تیم کوچکی را در داخل خاک ونزوئلا مستقر کرد تا الگوهای رفتاری، مکانها و ترددهای مادورو را رصد کنند؛ اطلاعاتی که به عملیات روز شنبه و تعیین دقیق محل حضور او – از جمله محل خوابش – کمک قابلتوجهی کرد.
ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش، روز شنبه گفت که این تیم دریافته بود: «مادورو چگونه حرکت میکند، کجا زندگی میکند، به کجا سفر میکند، چه میخورد، چه میپوشد و حیوانات خانگیاش چه هستند.» یکی از منابع آگاه از عملیات به سیانان گفت که این امکانات شامل یک منبع نفوذی سیا در داخل دولت ونزوئلا نیز میشد که در ردیابی موقعیت و تحرکات مادورو پیش از دستگیری به ایالات متحده کمک کرد. جدول زمانی دقیق و افشای فعالیت تیم سیا در داخل ونزوئلا برای مدتی طولانی، ابعاد تازهای از کمپین فشار دولت بر مادورو در چند ماه گذشته را روشن میسازد؛ آن هم درحالیکه مقامات ارشد علنا اعلام میکردند هدفشان تغییر رژیم نیست. در ماه اکتبر، ترامپ گفته بود که به سیا مجوز داده تا برای مقابله با جریان غیرقانونی مهاجران و مواد مخدر از این کشور آمریکای جنوبی، در داخل ونزوئلا عملیات کند. با وجود طرحریزی برای برکناری مادورو، دو مقام ارشد کاخ سفید به سیانان گفتند که بسیاری از مقامات دولتی تا هفتههای اخیر همچنان امیدوار بودند که رئیسجمهور ونزوئلا داوطلبانه کنارهگیری کند.
یکی از مقامات گفت که در تماس تلفنی بین ترامپ و مادورو در ماه نوامبر، رئیسجمهور آمریکا بارها به همتای ونزوئلایی خود تاکید کرد که «به نفع اوست» که کنارهگیری کند و از کشور خارج شود؛ مکالمهای که این مقام آن را «تقریبا یک اولتیماتوم» توصیف کرد. روبیو روز شنبه گفت: «میخواهم درباره یک چیز صریح باشم: نیکولاس مادورو فرصتهای متعددی برای اجتناب از این وضعیت داشت. پیشنهادهای بسیار، بسیار، بسیار سخاوتمندانهای به او ارائه شد، اما او انتخاب کرد که مثل یک فرد وحشی رفتار کند و بازی درآورد و نتیجه چیزی است که امشب دیدیم.» یکی از مقامات به سیانان گفت که تا همین اوایل دسامبر، دولت تصور میکرد که ترکهایی در سیستم حمایتی مادورو مشاهده میشود. اما با گذشت زمان، این باور رنگ باخت و برنامهریزی برای عملیات آغاز شد. هنگامی که ترامپ در اواخر دسامبر دستور را صادر کرد، عملیات بهدلیل عوامل متعدد، از جمله آبوهوای ونزوئلا و تصمیم رئیسجمهور برای حمله به نیجریه در کریسمس، با وقفه روبهرو شد.
به گفته ژنرال کین، پس از صدور دستور نهایی ترامپ درست قبل از ساعت ۱۱شب، هواپیماهای نظامی آمریکا از ۲۰پایگاه در نیمکره غربی به پرواز درآمدند. این هواپیماها وظیفه داشتند اهداف زمینی در ونزوئلا، مانند سیستمهای پدافند هوایی را با حملات دقیق هدف قرار دهند و پوششی برای بالگردهای حامل تیم ربایش به کاراکاس فراهم کنند. آمریکا همچنین از تاکتیکهای جنگ سایبری برای پاکسازی مسیر تیمهای عملیاتی در آسمان و زمین استفاده کرد. ژنرال کین توضیح داد که بالگردهای تیم ربایش ساعت ۲بامداد به وقت محلی به مجتمع مسکونی مادورو رسیدند. در بدو ورود، بالگردها زیر آتش قرار گرفتند و یکی از آنها مورد اصابت قرار گرفت؛ اما توانست به پرواز ادامه دهد. کین افزود که نیروهای آمریکایی در دفاع متقابل آتش گشودند. او گفت: «همزمان با پیشروی عملیات در مجتمع، تیمهای اطلاعاتی هوایی و زمینی ما بهروزرسانیهای لحظهای را به نیروهای زمینی مخابره میکردند تا اطمینان حاصل شود که آنها میتوانند در آن محیط پیچیده بدون ریسک غیرضروری حرکت کنند.» به گفته چندین مقام آمریکایی و ونزوئلایی درگیر در مذاکرات انتقال قدرت، مادورو در اواخر دسامبر اولتیماتوم دونالد ترامپ مبنی بر ترک قدرت و پذیرش تبعیدی لوکس در ترکیه را رد کرده بود. او همین هفته گذشته دوباره روی صحنه ظاهر شد و با بیتفاوتی نسبت به آخرین اقدام تنشزای آمریکا با ضرباهنگ موسیقی الکترونیک در تلویزیون دولتی به رقص و پایکوبی پرداخت.
نیویورکتایمز در گزارش دیروز خود نوشت، به گفته دو تن از منابع آگاه که بهدلیل محرمانه بودن مذاکرات نخواستند نامشان فاش شود، رقصهای عمومی و مکرر مادورو و دیگر نمایشهای بیخیالی او در هفتههای اخیر، برخی از اعضای تیم ترامپ را متقاعد کرد که رئیسجمهور ونزوئلا در حال تمسخر آنهاست و تصور میکند تهدیدهایشان بلوفی بیش نیست. همین شد که کاخ سفید تصمیم گرفت تهدیدهای نظامی خود را عملی کند. هفتهها قبل، مقامات آمریکایی بر سر یک نامزد قابلقبول برای جایگزینی مادورو – حداقل برای زمان حال – به توافق رسیده بودند: دلسی رودریگز، معاون رئیسجمهور. مدیریت او بر صنعت حیاتی نفت ونزوئلا، مقامات دولت ترامپ را تحت تاثیر قرار داده بود. افراد حاضر در مذاکرات گفتند که واسطهها دولت آمریکا را متقاعد کردهاند که رودریگز از سرمایهگذاریهای آینده انرژی آمریکا در این کشور محافظت و حمایت خواهد کرد.
یک مقام ارشد آمریکایی با اشاره به رودریگز گفت: «من مدتهاست که کارنامه او را زیر نظر دارم. بنابراین درک نسبی دارم از اینکه او کیست و چه اهدافی دارد.» به گفته منابع آگاه، این انتخابی آسان برای واشنگتن بود. دونالد ترامپ هرگز روی خوشی به ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا نشان نداده بود؛ کسی که کمپین پیروز ریاستجمهوری ۲۰۲۴ را سازماندهی کرد و امسال برنده جایزه صلح نوبل شد. از زمان انتخاب مجدد ترامپ، ماچادو تمام تلاش خود را برای جلب رضایت او به کار بست، او را «قهرمان آزادی» نامید و حتی جایزه صلح خود را به او تقدیم کرد. اما همه این تلاشها بیهوده بود. روز شنبه، ترامپ اعلام کرد که رودریگز را میپذیرد و مدعی شد که ماچادو فاقد «احترام» لازم برای اداره ونزوئلا است.
دلسی رودریگز کیست؟
دلسی رودریگز ۵۶ساله، با کارنامهای به عنوان یک «گرهگشای اقتصادی» به جایگاه رهبری موقت ونزوئلا میرسد. او دختر یک چریک مارکسیست است که به خاطر ربودن یک تاجر آمریکایی شهرت یافت. رودریگز بخشی از تحصیلات خود را در فرانسه گذراند و در آنجا در رشته حقوق کار تخصص گرفت. او پیش از ارتقا به پستهای مهمتر با کمک برادر بزرگترش، خورخه رودریگز (که در نهایت استراتژیست سیاسی ارشد مادورو شد)، پستهای متوسطی در دولت هوگو چاوز بهدست آورد. رودریگز موفق شد پس از سالها بحران، اقتصاد ونزوئلا را تثبیت کند و تولید نفت کشور را در میان تحریمهای شدید آمریکا، آرام اما پیوسته افزایش دهد؛ شاهکاری که حتی احترام توأم با اکراه برخی مقامات آمریکایی را برانگیخت.
با وجود تمام گرایشهای تکنوکراتیک، رودریگز هرگز سرکوب و فسادی که حکومت مادورو را سرپا نگه داشته بود، محکوم نکرد. خوآن فرانسیسکو گارسیا، قانونگذار سابق حزب حاکم که از دولت جدا شده، گفت که در مورد توانایی او برای حکومتداری تردیدهایی دارد، اما فعلا به او فرصت میدهد. تناقضات پیرامون رودریگز روز شنبه هنگام سخنرانی او برای ملت کاملا مشهود بود. درحالیکه ترامپ گفت رودریگز بهعنوان رئیسجمهور جدید سوگند یاد کرده، روشن بود که هواداران مادورو –و حتی خود رودریگز– هنوز مادورو را رهبر میدانند. حتی زیرنویس تلویزیون دولتی ونزوئلا همچنان او را «معاون رئیسجمهور» معرفی میکرد. افراد نزدیک به دولت گفتند این نمایشهای وفاداری، یک استراتژی روابط عمومی ضروری برای آرام کردن وفاداران حزب حاکم، از جمله در نیروهای مسلح بود که از تحقیر نظامی توسط آمریکا شوکه شده بودند.
قانون چه میگوید؟
مقامات آمریکایی اعلام کردند که وزارت دادگستری برای بازداشت نیکلاس مادورو خواستار کمک نظامی شده است. مادورو پیشتر توسط هیات عالی منصفه نیویورک، به همراه همسر، پسر، دو تن از رهبران سیاسی و فردی که رهبر ادعایی یک باند تبهکار بینالمللی خوانده شده، متهم شده بود. اتهامات این افراد شامل جرائم مرتبط با تروریسم، مواد مخدر و سلاح است. پم باندی، دادستان کل آمریکا، در شبکه اجتماعی خود نوشت که متهمان «به زودی با خشم کامل عدالت آمریکایی، در خاک آمریکا و در دادگاههای آمریکا روبهرو خواهند شد.» به گزارش رویترز، کارشناسان حقوق بینالملل معتقدند که دولت ترامپ با ادعای اینکه این عملیات هم یک ماموریت هدفمند انتظامی (اجرای قانون) بوده و هم میتواند مقدمهای برای کنترل بلندمدت آمریکا بر ونزوئلا باشد، مسائل حقوقی را دچار ابهام و خلط مبحث کرده است. جرمی پل، استاد متخصص حقوق اساسی در دانشگاه نورثایسترن، میگوید: «نمیتوانید بگویید این یک عملیات انتظامی بوده و بلافاصله برگردید و بگویید حالا ما باید کشور را اداره کنیم. این اصلا منطقی نیست.»
حقوق بینالملل توسل به زور در روابط بینالملل را ممنوع میداند، مگر در موارد استثنایی و محدود مانند مجوز شورای امنیت سازمان ملل یا دفاع مشروع. به گفته کارشناسان حقوقی، قاچاق مواد مخدر و خشونتهای باندی فعالیت مجرمانه محسوب میشوند و به سطح استاندارد پذیرفتهشده بینالمللی برای یک «درگیری مسلحانه» که توجیهگر پاسخ نظامی باشد، نمیرسند. متیو وکسمن، استاد حقوق دانشگاه کلمبیا و متخصص حقوق امنیت ملی، میگوید: «یک کیفرخواست کیفری به تنهایی مجوز استفاده از نیروی نظامی برای سرنگونی یک دولت خارجی را فراهم نمیکند و دولت احتمالا تلاش خواهد کرد این اقدام را نیز بر پایه تئوری دفاع مشروع توجیه کند.»
